متن سخنرانی دکتر سید هادی حسینی
    همایش بحران های طبیعی شهر سبزوار  تاريخ: 17 تیر 1393   بازديدها: 1149

    <!--[if gte mso 9]>

    <!--[if gte mso 9]> Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA <!--[if gte mso 9]> <!--[if gte mso 10]> /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:8.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:107%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin;}

    نگاهی به وضعیت قنات های شهر سبزوار و چالش های پیش روی مدیریت شهری  

    امروزه مهمترین موضوع در اندیشه و عمل سیاستگذاران و برنامه ریزان شهری، چگونگی دستیابی به توسعه پایدار شهری و ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان و بدون شک مخاطرات محیطی و بحران های زیست محیطی یکی از مهمترین عواملی هستند که می توانند کیفیت زندگی شهروندان را به مخاطره بیاندازند.

    ایران کشوری است دارای اقلیم خشک و نیمه خشک که بخش اعظمی از آن بارش سالیانه ای کمتر از 250میلی لیتر در سال دارند. و قنات ها این میراث عظیم و جاودانه نیاکان و تمدن ما، نشان دهنده خلاقیت آنها برای انطباق با این شرایط بوده است. اما در سال های اخیر به هم خوردن تعادل در رابطه انسان-محیط و غلبه نگاه انسان محور و تکنولوژی زدهباعث وارد شدن صدمات جدی به این میراث مادی معنوی ایران زمین گردیده است. در ایران بالغ بر 32000 رشته قنات وجود دارد که مجموع طول آنها حدود 7 برابر طول خط استوا است. از کل قناتهای کشور حدود 19درصد در استان خراسان رضوی و از کل قناتهای استان خراسان رضوی 22درصد آن در سبزوار وجود دارد که به واسطه فعالیتهای انسانی بخش عمده ای از آنها مسدود شده اند.

     این قناتها هرچند در ظاهر شهر نشانی از خود ندارند اما در لایه های زیرین شهر به شدت فعال هستند و به صورت آهسته و پیوسته بدنبال مسیرهای جدید هستند. متاسفانه در شرایط موجود هیچگونه اطلاعات دقیقی در مورد موقعیت دقیق این رشته قناتها  و کم و کیف فعالیتشان حتی در سطوح کلان مدیریت شهری وجود ندارد و هرازگاهی وجود ریزش یا بالازدگی آب در مناطقی از سطح شهر، مردم و مسئولان را برای مدتی به خود وامی دارد و سپس دوباره به فراموشی سپرده می شود و این در حالی است که:

    1- قناتها با مسدود کردن مسیرهایشان توسط فعالیتهای انسانی از بین نرفته اند، بلکه آنها با جریان مداوم خود بدنبال پاسخی صحیح و البته شاید مخرب به این کنش انسانی هستند.

    2-بررسیهای مقدماتی نشان می دهد که امروزه شهر سبزوار و مخصوصا بافت مرکزی آن بر روی مخزن بزرگی از آبهای زیر زمینی قرار گرفته است. که دلیل عمده آن نیز به نظر می رسد انسداد و گرفتگی مسیرهای قنوات موجود در شهر می باشد. نشانه هایی از این امر را می توان به صورت موردی در برخی حفاریها برای ساخت شبکه فاضلاب شهر و ساخت واحدهای مسکونی جدید مشاهده نمود.

    3- بالا آمدن سطح آب های زیرزمینی در محدوده شهر باعث فرونشست زمین در مناطق گوناگون شهر به ویژه بافت مرکزی شهر شده است.

    4- وضعیت موجود شریانهای این قناتها براساس بررسی های اولیه نشان می دهد که ارتباط نزدیکی میان مسیر این قناتها و نقشه تراکم جمعیتی شهر سبزوار دارد و این همراهی روز به روز نیز بیشتر نمایان  می شود که گویای این امر است در صورت وقوع پیامدهای ناگوار طبیعی، مشکلات فقط به مشکلات مادی ختم نمی شود و جان شهروندان نیز به مخاطره خواهد افتاد.

    5- بخش از قناتهای شهر از محدوده بافت مرکزی و قدیمی شهر عبور می کنند که بخش عمده ای از بافت فرسوده و بافت قدیمی و تاریخی که هویت تاریخی، اجتماعی و فرهنگی شهر به حساب می آيد نیز در مسیر قناتهای اصلی شهر قرار گرفته است. محدوده فوق الذکر به دلیل اصالت تاریخ و مرکزیت جغرافیایی امروزه بسایر مورد توجه دلالان و بساز بفروش ها جهت ساخت و ساز قرار گرفته است که متاسفانه با حمایت های مدیریت شهری نیز این امر همراه بوده و می باشد.

    6- انطباق نقشه قدمت ابنیه شهر سبزوار با مسیر قناتها و محدوده  مرکزی و بافت فرسوده شهر سبزوار نشان می دهد بخش عمده ای از واحدهایی با بیش از 20 سال قدمت در این محدوده قرار دارند و این یعنی وجود خانه های کلنگی بسیار مناسب از نگاه بساز و بفروشها برای تخریب و ساخت واحدهای آپارتمانی، تخریب واحدهای قدیمی و ساخت واحدهای آپارتمانی جدید یعنی افزایش چندین برابر بارگزاری ساختمان و مواد و مصالح بر روی زمین هایی که به نظر می رسند نسبت به گذشته ناپایدارتر هستند.

    7- همچنین مطالعات نشان دادند که خاک شناسی بافت مرکزی و جنوبی شهر از نوع خاک رس می باشد که این نوع خاک از پتانسیل بالایی برای نشست زمین به ویژه نشستهای ناشی از تراکم برخوردار می باشد.

    8- همچنین بررسی و مشاهدات نشان می دهد که روند توسعه واحدهای آپارتمانی نه تنها در محدوده مرکزی که در مناطق جدیدتری که در حال توسعه می باشند نیز در حال افزایش می باشند. محدوده هایی که آنها نیز در مسیر شریانهای اصلی اسن قناتها می باشند(محدوده خیابان رازی و شهرک اندیشه و فرهنگیان و...) و ادامه این روند در این مناطق به صورت بی برنامه و بی رویه و بدون انجام مطالعات کارشناسی در خصوص رفتارهای کنونی قناتهای شهر می تواند باعث ایجاد تبعات شدید و جبزان ناپذیر در آینده گردد.

    9- در شرایط کنونی به نظر می رسد مهمترین برنامه مدیران در خصوص این قناتها و وضعیت آنها، ندیدن و نادیده گرفتن موضوع و انداختن مسئولیتها و تقصیرات به گردن دیگران است و امیدوارند که در آینده نیز انشاء ا... مشکلات آنچنانی پیش نخواهد آمد.

    10- در برخی مناطق که به علت بالا بودن سطح آبهای زیر زمینی یا بالازدگی آن روبرو بوده اند، متاسفانه در اقدامی سودجویانه با بهره برداری از این آبها و فروش آنها به کاربران باعث ایجاد التهابات بیشتر در زیر زمین شده اند. چراکه خالی شدن بافت میانی خاکها از منابع آب یعنی ایجاد زمینه برای فرونشستهای احتمالی در آینده نزدیک به ویژه با افزایش بارگزاری ساختمان ها در این مناطق.

    11- به نظر می رسد برای توسعه پایدار شهر و پیش بینی و جلوگیری از ایجاد و گسترش مخاطرات طبیعی در آینده بخصوص در ارتباط با قناتهای شهر و رفتارهای آنها ضرورت انجام مطالعات دقیق در خصوص وضعیت موجود و رفتارهای آتی شبکه قنوات شهر و لزوم تهیه نقشه توان باربری مجاز و پیشنهاد تراکمهای ساختمانی براساس این مطالعات ضروری است.

    پایان

     

    اطلاعات
    ارسال نظر به این پست پس از 1000 روز پس از انتشار امکان پذیر می باشد