متن سخنرانی دکتر حمید نظری
    همایش بحران های طبیعی شهر سبزوار  تاريخ: 17 تیر 1393   بازديدها: 976

    <!--[if gte mso 9]>

    <!--[if gte mso 9]> Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA <!--[if gte mso 9]> <!--[if gte mso 10]> /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:8.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:107%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin;}

    پیش درآمدی بر چرایی پژوهش های زمین شناسی زمین لرزه در کشور 

    تمامي پژوهش هاي مرتبط با زمين لرزه با هدف اساسي دستيابي به يكي از كهن ترين آرزوهاي انسان، يعني پيش بيني اين رخداد طبيعي سترگ مي باشد. از اينرو اينگونه پژوهش ها با دو رويكرد پيش بيني هاي كوتاه مدت و پيش بيني هاي ميان و بلند مدت پرداخته مي شود.

    پيش بيني زمان رخداد زمين لرزه هاي سترگ ويرانگر آينده ويا به عبارتي مناسب تر برآورد احتمال رخداد زمين لرزه هاي سترگ در گستره هاي تجمع انساني وصنعتي ازآرزوهاي ديرين انسان ميباشد كه برخلاف گذشت ساليان دور وپيشرفت چشمگير دانش وفن آوري همچنان در هاله اي از احتمال باقي است . اگر چه از زمين لرزه در گستره های شهری چون كابوسي دهشتناك ياد می شود ولی نگاه گذرا و طبیعت فراموش کار انسان سبب گریز و فراموشی حوادث دهشتناک و آنچه بر گذشتگان رفته است دارد اگر چه تیرگی ها و نگرانی ها هر از گاهي با جنبش دوباره ي بخش خفته اي از زمين رنگ تازگي به خود می گیرد.

    از نگاه لرزه زمین ساختی و خطر زمین لرزه  کشور ایران با قرار گیری در کمربند لرزه ای که از بلندی های آلپ در باختر تا هیمالیا در سوی خاوری کشیده شده است ، در میان 10 کشور نخست خطرپذیری رخداد زمین لرزه قرار دارد. در ساختار اداری کشور مراکز پژوهشی ، دانشگاهی و سازمانی چند چون سازمان زمين شناسي واكتشافات معدني كشور، پژوهشگاه بین المللی زلزله و مهندسی زلزله، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن و موسسه ژئوفیزیک مسئولیت راهبردی بررسی های زمین لرزه را در حوضه ثبت و گزارش ویژگی های عددی/ مکانی رخداد تا مطالعات لرزه زمین ساختی و پیش نشانگری را عهده دار می باشند. افزون بر ثبت و گزارش زمین لرزه که با بهره گیری از شبکه های لرزه نگاری و شتاب نگاری فرآم می آید . شناخت روزافزون گسل هاي جنبا و رفتار لرزه ای آنها در گستره ايران با توجه به رشد روز افزون جمعيت ، پيشرفت هاي صنعتي وگسترش مناطق شهري بويژه در بخش هاي در حال توسعه واستراتژيك كشور، از نیاز های پایه و بنیادین دیگر در اجرای پژوهش های زمین شناختی زمین لرزه ها است.

    شناسايي پارامترهاي عددي گسله هاي لرزه زای کشور بویژه گسله های جنبای پیرامون کلان شهرهایی چون تهران، کرج، تبریز ، مشهد و کرمان و شناخت هر چه بیشتر سرچشمه هاي لرزه اي كه جستجو گر اهداف بلندی چون:  1) بر آورد مكان رخداد زمين لرزه احتمالي ، 2) زمان رخداد لرزه هاي براي هريك از سامانه هاي پويا و  3) بزرگاي زمين لرزه احتمالي پيش روي حاصل از جنبش دوباره یک گسل جنبا خواهد بود.

    در دو نگاه راهبردی کوتاه و میان مدت به بررسی رخداد های لرزه ای آینده ، پژوهش هايی از این دست با رويكرد كوتاه مدت وابسته به ابزارهاي اندازه گيري و پيش نشانگر همچون شبکه های لرزه نگار و سنجنده های ژئودینامیکی ، امواج رادار، پيش نشانگر هاي شيميايي و الكترومغناطيسي مي باشند و در بحث پيش بيني هاي دراز مدت به زمين شناسي زمين لرزه پرداخته مي گردد.

    تا پيش از دهه  1970 میلادی (دهه پنجاه خورشیدی)، ارزيابي زمان و مکان خطر زمين لرزه در کشورهاي  پیشرو صنعتي چون ايالات متحده آمريکا، کشورهای اروپایی و اتحاد جماهير شوروي سابق تنها بر پایه داده های بجای مانده از زمين لرزه هاي تاريخي انجام مي گرفته است. در بيشتر کشورها داده هاي لرزه خيزي مورد استفاده در ارزيابي خطر زمين لرزه مشتمل بر داده های دستگاهی و تاریخی زمین لرزه تنها به چند سده گذشته باز مي گردد، بنابراين بسياري از پهنه هاي گسلي جنبا بدور از مراکز تمدنی گذشته و ناشناخته در پهنه های کوهستانی و یا گستره های بیابانی و کویری فاقد شواهد گزارش شده و شناخته شده از  رخداد های کهن لرزه هاي بزرگ تاريخي هستند.

    از این میان حتي در کشورهاي با پیشینه تمدنی پیش از تاریخ و تاریخی طولاني چون سرزمین های دنیای کهن همچون ایران که در آن ثبت زمين لرزه هاي تاريخي گاه به دو هزاره و يا بيشتر نیز باز مي گردد، مشاهدات تاريخي براي شناسايي تمام گسل هاي لرزه زا بهیچ روی کافي نمي نماید.

    از ديگر سوي ، از نگاه زمین شناسی زمین لرزه ها، بر روي گسلي که جنبش های لرزه ای هر از گاه آن که با لغزشی پیوسته و گسیخت گاه به گاه در گذر ميليون ساله همراه می باشد،حتي يک ثبت چند هزار ساله از پيشينه لرزه خيزي آن، تنها نشانگر بخش کوچکي از تاريخ لرزه خيزي منسوب به آن گسل را در بر می گیرد.  

    بنابراین امروزه افزون بر تلفیق داده های دستگاهی برآمده از شبکه های لرزه نگاری و ژئودینامیکی بخش بزرگي از تاريخ لرزه خيزي گسل ها فقط از روش هایی چون پارينه لرزه شناسي و بعبارتی دیگر زمین شناسی زمین لرزه قابل دستيابي است.

    اگرچه در دوره های گوناگون مدیریت کلان بحران های طبیعی رخداده در کشور بویژه در دو دهه گذشته با تجربه ناگوار برآمده از زمین لرزه هایی چون زلزله سی خرداد ماه 1360 رودبار و یا زمین لرزه پنج دیماه  1382 بم که از آن بنام نخستین زمین لرزه شهری شناخته شده در دوران معاصر ایران زمین ، با تدوین و بروز رسانی آئین نامه های ملی ساختمان ، طراحی سازوکار ساختار های مدیریت بحران استانی و ملی و بومی سازی علوم جدید در کشور چون نقاط عطفی در عملکرد مدیریتی و قانونگذاری گام های به نسبت درخوری نیز برداشته شده است ولی بی گمان گام نهادن در راستای چنین اهداف بلندی با توجه به گستردگی و جایگاه حساس لرزه زمین ساختی کشور از دیدگاه احتمال رخداد های آتی لرزه ای سترگ چون زمین لرزه آتی در کلان شهر هایی چون تهران و تبریز و همینطور میزان جمعیت  روز افزون در خطر زمین لرزه جز با اراده ملی ، تدوین راهبرد های کلان و بدور از تغییرات آنی مدیریتی ، همگرایی عملی مجموعه های سازمانی مرتبط، بهمراه بکارگیری و تربیت پیوسته و روزافزون نیروی کارشناسی کارآمد و روزآمد ، تامین اعتبارات متناسب با خواسته و البته بهنگام و بروز رسانی و بسامان آوردن ساختار های سازمانی مراکز پژوهشی و دانشگاهی کشور در همکاری هدفمند، پیوسته و روزافزون بین المللی با همتایان بنام جهانی خود در حوزه مطالعات لرزه خیزی و زمین شناسی زمین لرزه فراهم نخواهد آمد چرا که بدرستی گفته اند :

    آنان که تاریخ را بیاد نمی آورند، سزاوار تکرار آنند!

     

    اطلاعات
    ارسال نظر به این پست پس از 1000 روز پس از انتشار امکان پذیر می باشد